Marami ang nakakakilala sa pergalan bilang karaniwang bahagi ng perya o pistahan. Ngunit sa Bulacan, Cavite, Metro Manila, at iba pang lugar, lumalabas ang mga ulat na ginagamit umano ito bilang front ng mas malawak na ilegal na pasugalan.
Sa unang tingin, tila simpleng libangan lamang—mga larong gaya ng color game at drop-ball. Ngunit ayon sa mga residente, may mga pergalan na walang malinaw na permit at regulasyon, at patuloy na nakakapag-operate sa kabila ng pagbabawal.
FRONT 1: MGA TENT NA MADALING ITAYO, MADALING ILIGPIT
Sa Bulacan, halimbawa, karaniwang sumusulpot ang mga pergalan tuwing may pista. Mabilis itong itayo at mas mabilis pang nawawala kapag may balitang inspeksiyon. Sa ilang pagkakataon, pinapatay ang ilaw at agad nagsasara ang mga puwesto bago pa dumating ang mga awtoridad.
Dahil dito, nagiging mahirap ang tuloy-tuloy na pagsubaybay at pagpapatupad ng batas.
FRONT 2: METRO MANILA — MAS MALILIIT, MAS MARAMI
Sa Metro Manila, mas maliit ang mga pergalan ngunit mas kalat. May mga puwestong matatagpuan sa eskinita, ilalim ng footbridge, at malapit sa mga terminal. Biglaan ang pagsulpot at paglaho ng mga ito, kaya’t nagiging palaisipan kung paano sila patuloy na nakakapag-operate.
Tanong ng marami: paano sila nakakabiyahe at nakakaiwas sa bantay, kahit lantaran ang operasyon?
FRONT 3: PERANG GALING SA KARANIWANG MAMAMAYAN
Bagama’t tinuturing ng ilan na “libangan,” malinaw ang epekto ng pergalan sa mga manggagawang Pilipino—tricycle driver, tinderang palengke, at arawan ang kita.
May mga kuwentong nauubos ang panggastos sa pagkain, pamasahe, at puhunan dahil sa pagtaya. Sa halip na aliw, nauuwi ito sa pagkalugi.
FRONT 4: ORGANISADO ANG GALAW
Batay sa obserbasyon ng mga residente, hindi basta-basta ang operasyon. May malinaw na estruktura umano:
Operator – nagpapatakbo ng puwesto
Collector – kumukuha ng kita
Protector – nagbibigay ng bantay o seguridad
Runner/Staff – nagbabantay sa mesa
Manlalaro – kadalasang talo sa huli
Sa ganitong sistema, tuloy-tuloy ang operasyon hangga’t walang seryoso at sabayang pagtugon.
FRONT 5: MGA TANONG NG BAYAN
Hindi maiwasang magtanong ang publiko:
Bakit mas mabilis maaksyunan ang ibang maliliit na paglabag kaysa sa pergalan?
Bakit biglang nawawala ang mga puwesto kapag may operasyon, ngunit muling sumusulpot sa ibang lugar?
Ano ang humahadlang sa mas komprehensibo at tuloy-tuloy na pagpapatupad ng batas?
Mga tanong itong humihingi ng malinaw na sagot at masinsing imbestigasyon.
KONKLUSYON
Hindi ito simpleng usapin ng perya. Ito ay tungkol sa posibleng ilegal na operasyon na unti-unting kumakain sa kabuhayan ng karaniwang Pilipino.
Bulacan man o Metro Manila, kailangang tugunan ang pergalan hindi lang sa pamamagitan ng raid, kundi sa sustained at coordinated enforcement, malinaw na regulasyon, at aktibong pakikilahok ng komunidad.
Sa ngayon, itinatago muna natin ang pagkakakilanlan ng tinuturing na major players. Ngunit malinaw ang babala: bukas ang mata ng publiko.
Nota bene: The views expressed herein are solely those of the columnist and should not be construed as reflecting the official stance of this publication, its editors, or its organization.